• I. Shqiptimi i poezisë
• 1. Hyrje për interpretimi
• 2. Koha, Vendi, Gjuha
• 3. Kënga e durimit
• 4. Ligjëratë mbi përjetësinë
• 5. Vdekja e ëmbël
• 6. Arti poetik
• II. Fusnota
• Në vend parafjale
• Vallja e qjellit / Zemra e qiellit
• Vallja e dherit / Zemra e dherit
• Vallja e yjve / Zemra e jetës
• Vallja e përjetësisë / Zemra e përjetësisë
• Vallja e vdekjes / Zemra e vdekjes
• Kur nuk ndjekësh fare mirë / Kush ma njohu dhemshurinë
• Shënime

VDEKJA E NOSITIT

LAGUSH PORADECI

I. SHQIPTIMI I POEZISë

1. Hyrje për interpretimi

Janë këto tri vargjet nistore të vjershës Zog´i qiejve, që në vend parafjale është e vënë në ballë të veprës poetike të Lasgush Poradecit. Këto vargje nistore mbajnë në vete një vlerësim të këngëtimit poetik shqip, si dhe një program orientues të potetit. Janë thirrje për të theksuar individualitetin poetik në një kontinuitet të shkrimit poetik shqip dhe vargje-çelës për të hyrë në temat, interesimet poetike dhe në gjuhën e poezisë së Lasgushit në gjithë veprën; të cilat në mënyrë implicite shtrohen në vijim edhe vetë brendapërbrenda kësaj këngë nistore. Në vargjet e lexuara në fillim dalin dy nocione-figura-tema të poezisë së Lasgushit: Këngë e lashtë j Mall i ri, të cilat po u eksplikuan brenda kësaj këngë dhe në gjithë veprën poetike në tërësi, dalin në një lidhje të fortë të ndërmjetvetshme, dhe jo në kundërshti, duke e përjashtuar njëra tjetrën. Ngase thyerja që do ta bëjë poeti në lirikën shqipe (vetëdijshëm si shihet nga teksti) nuk është shkëputje nga kontinuiteti i poezisë shqipe, por kërkim për lidhje më të fortë me burimin me rrënjën: këngën e lashtësisë, për t´u ngritur mbi të Malli i ri, rezultat i dëshiruar i shpërndërrimit poetik origjinal. Pra, ja këtu në fillim dalin dy tema të poezisë së Lasgushit, orientimi i tij programor-sistemi poetik. Në vijim të vjershës shenjëzohen temat tjera.

Në këtë fushë shenjëzimi të poezisë Zoti nuk ështe Zoti religjioz, por një shkallë e lartë e përqendrimit të qenies, është përqëndrim e jo frymëzim, temë e Mendimit qenieplotë, të pacopëzuar. Ky përqëndrim e sjell krijuesin në rrugën e leximit të thellë të realitetit, që del si zbulim i rishëm shpirtëror, identifikim me kërkimin e parreshtur dhe nisje në rrugën imagjinative poetike:

Në zemrën e vendit nis bumbullima e të jetuarit intenziv, që mbledh më vete ngazëllimin e dëshirën e pasosur, edhe humbjen e pësimin, si dhe mashtrimet e ëmbla:

Në këtë shkallë të përpëlitjeve shpirtërore, në zgjatjen e një të jetuari intenziv nëpër gjakime-dëshirime pësime lind kënga:

Në këtë varg dalin pranë e pranë figurat-nocionet Bukuri/Dashuri, si te Bukuria e Naimit. Kur këto dy nocione në këtë vjershë si dhe këto tema në gjithë veprën e Lasgushit përshkohen në këngë, kënga del vaj i parreshtur, si forma më e preferuar e poezisë se këtij autori për temën e dashurisë: si këngë e durimit si liri-robëri.

Pra. vetëm brenda kësaj vjershe, të cilën poeti e ka vëne në ballë të veprës së vet poetike, dalin nocionet, figurat dhe temat qendrore të gjithë poezisë së tij: Kënga pleqërishte; Malli i ri: Bukuria llaftare; Dashuria: kënga e durimit; Përjetësia; Vaji i zemrës; Vdekja. Përderisa Bodëleri hyn në librin e vet Lulet e ligësisë me një vjershë kushtuar lexuesit, Lasgushi hyn në vallet e veta poetike me një vjershë kushtuar krijuesit. Kjo na e thotë edhe njëherë në fillim natyrën krijuese dhe programin poetik të Lasgushit, i cili edhe kur në fiksionin e vet poetik kërkon një dialog me lexuesin, edhe kur don të krijojë një vijë komunikimi me tjetrin, gjithëherë niset nga krijuesi, nga vetja Sepse do të jetë vetëm poet, kudo e gjithëherë. Poezia e tij është para së gjithash një shqiptim i thellë i krijuesit të saj. Pikërisht ky tip i shkrimit letrar dhe ky tip i krijuesit kushtëzon edhe një mënyrë specifike të interpretimit, të cilën do ta ndjekim më vonë.