Letërsi - Abbott, J. S. C. Eastern Question, The

Në mesjetë, si dhe në kohën antike, u përdorën pothuajse po ato mënyra sulmi e mbrojtje dhe të njëjtat armë rrethimi. Këto filluan të ndryshojnë gradualisht me daljen e artilerisë, por në fillim topat nuk kishin një fuqi të madhe goditëse për shkatërrimin e mureve, prandaj do të shohim të përdoren krahas tyre dhe armë të tipave të vjetër, si katapultat që përdoreshin për hedhjen e gurëve me anë sustash, rripash dhe litarësh të përdredhur.

Kullat e rrethimit, tendat e lëvizshme, të quajtura shpesh «breshka», kryedashi, makinat gurëhedhëse të tipave të ndryshëm dhe shkallët mbetën mjetet kryesore të sulmit.

Tendat e lëvizshme, të ndërtuara me trarë të fuqishëm dhe të mbuluara me lëkura, që kur lëviznin drejt kështjellës kishin pamjen e një breshke, shërbenin për të mbrojtur dhe mbajtur kryedashin, për hapjen ose mbushjen e hendeqeve ose për të mbrojtur xhenierët gjatë punës së tyre për hapje tunelesh dhe minimin e mureve të kështjellës.

Për t´u mbrojtur dhe për t´i shkatërruar këto mjete, u përdorën shpesh lëndë të ndryshme djegëse.

Megjithëse mjetet e sulmit dhe të mbrojtjes ishin po ato, ndryshonin në detaj nga njëri rast në tjetrin. Përdorimi i një mjeti sulmi sillte ndryshime në mjetet mbrojtëse dhe e kundërta. Përmasat, format dhe detajet e këtyre armëve sajoheshin në të shumtën e rasteve aty për aty, gjatë betejës, nga të dy palët ndërluftuese. Kështu p.sh., gjatë rrethimit të parë të Durrësit, kundër një kullë rrethimi të tipit të zakonshëm, të përdorur nga normandët, durrsakët përdorën një kullë druri të ngjashme brenda kështjellës, e cila nëpërmjet një trari të lëvizshëm nuk lejonte të hapëj portaurë e kullës normande. Në rrethimin e dytë, normandët, në kullën e tyre të rrethimit, nuk përdorën më porta-urë për të kaluar mbi muret e qytetit, por tek portat e hapura montuan platforma të mbajtura mbi mbështetëse. Atëherë, mbrojtësve iu desh të shpiknin një mënyrë të re mbrojtjeje. Kësaj radhë, jo për të bllokuar daljen, por për të mbajtur larg mureve krejt kullën armike, nëpërmjet një sistemi trarësh të fiksuar, që dilnin konsol nga kulla e tyre.

Detaje të tilla në përdorimin e mjeteve të mësymjes dhe të mbrojtjes ka pasur mjaft gjatë mesjetës, por vetëm ndonjëra prej tyre na është transmetuar prej burimeve historike.

Shpikje të tilla qenë bërë edhe për t´u mbrojtur apo për t´i shkaktuar sa më shumë dëme armikut, gjatë betejës në fushë të hapur.

Në afërsi të Janinës, perandori Aleks Komneni, për t´i përballuar sulmit të shpejtë të kalorësisë normande, përgatiti karroca të lehta, ku në secilën prej tyre mbërtheu katër dyrekë dhe vendosi këmbësorë të armatosur, të cilët, kur kalorësia do të sulmonte me gjithë shpejtësinë, t´i shtynin përpara këto karroca dhe të përçanin radhët e saj. Në një rast tjetër, perandori Aleks përgatiti «tribolë», që ishin mjete luftarake prej hekuri me tri maja dhe i shtroi në tokë në mes të fushës, në drejtimin e mësymjes së kalorësisë armike (Alex, V. I; lib. V, 4).

Gjatë goditjes së mureve me artileri apo me makina gurëhedhëse, ndodhte shpesh që një pjesë e tyre rrafshoheshin me tokën ose krijoheshin të çara të konsiderueshme për të lejuar sulmuesit të futeshin brenda në qytet. Në raste të tilla, qytetarët i rindërtonin dhe i forconin gjatë natës muret e dëmtuara me dhë, trungje e gurë. Gjatë rrethimit të Sfetigradit nga Murati II, pas bombardimit me artileri, u prish një pjesë e murit, por qytetarët kishin ngritur në vendin e murit të rrëzuar një grumbull dheu në formën e një kodre dhe e kishin rrethuar vendin me një gardh degësh e xunkthash. Përreth kishin gati një grumbull gurësh e hunjsh me majë, të cilët, për shkak të pjerërsisë së madhe të vendit, mund të lëshoheshin me lehtësi mbi armikun që sulmonte.

Për t´u mbrojtur nga shigjetat dhe predhat e ushtarëve turq mbrojtësit e Sfetigradit, kishin ndërtuar mbi mure disa strehë dhe kthina, që i kishin përpara si mburojë, me qëllim që të ruanin më mirë vendet e caktuara dhe të kryenin më lirisht detyrat e tyre. Kundër armikut që sulmonte, përveç shigjetave, u përdorën balista dore, pushkë dhe katapulta të llojeve të ndryshme qe dëmtonin armikun në largësi. Por kur panë se turqit, pa marrë parasysh rrezikun, po i afroheshin mureve, filluan të hidhnin kundër tyre hunj e gurë, kosha të lyer me zift e vaj, të cilëve u vinin flakën, si dhe shkarpa të ndezura. Me këto mjete digjeshin dhe shkallët e mbështetura në mure. Përballë portës kryesore të kalasë, turqit ndërtuan një kullë rne dërrasa, trarë dhe me shkallët që kishin grumbulluar, objektin e ri e zgjeronin dhe e forconin vazhdimisht, duke e pajisur dhe me makina të vogla gurhedhëse. Poshtë kullës punohej me qysqi hekuri, për të rrënuar muret. Kulla u shkatërrua me gurë, ndërsa mbi armikun u hodh vaj i nxehtë dhe ujë i vluar.

Gjatë rrethimit të Sfetigradit nga Skënderbeu, u pa më e volitshme të merrej qyteti me anë të shkallëve, pasi terreni ishte shumë i pjerrët. Për këtë u përdorën disa makina të vogla, që dëmtonin më tepër mbrojtësit se sa muret. Brenda kalasë u hodhën zjarre, ndërsa për shkatërrimin e portës u afrua një tende, nën të cilën punohej për thyerjen e llozeve me çekiçë e qysqi hekuri.

U përdorën gjithashtu vare dhe qysqi hekuri për të rrënuar muret e porsandërtuar. Një pjesë punonin, të tjerët largonin gurët e nxjerrë nga muret nën mbrojtjen e disa trinave dhe mburojave. Kampi i rrethuesve fortifikohej me ledhe dheu e palisada dhe vendosej aq larg sa të mos goditej nga armët e të rrethuarve. Ushtria shqiptare, nën udhëheqjen e Skënderbeut, përdorte më tepër gjatë sulmit shigjetat, por kishte edhe reparte speciale të pajisura me agrepë (arbalet) dfie me pushkë. Këto të fundit u përdorën më gjerësisht në mbrojtje, sidomos gjatë rrethimeve të Krujës. Për marrjen e një kalaje janë përdorur dhe mjete të tjera, si prerja dhe ndotja e ujit (Sfetigrad), therja e robërve përpara mureve (Shkodër) etj.

Për të ilustruar më mirë këtë temë, do të japim disa nga shembujt më tipike të rrethimeve të kalave tona mesjetare.

Më lartë
webmaster@letersi.com